[Bài viết của ông John Sackton, Chủ tịch Seafood.com]
Hiếm có trường hợp nào một cơ quan của chính phủ Mỹ gây tai hoạ cho một ngành kinh tế lớn của Mỹ. Tuy nhiên, đây lại chính là điều đang diễn ra với Bộ Thương mại Mỹ (DOC) trong vụ kiện chống bán phá giá tôm.
Quốc hội và toà án Mỹ cần xem xét lại những ǵ mà DOC đă làm, v́ vụ việc này có thể gây ảnh hưởng lâu dài đến lợi ích kinh tế của Mỹ.
Trong 2 tháng qua, Liên minh tôm miền Nam (SSA) đă thu được hàng triệu đôla từ thoả thuận với các công ty xuất khẩu tôm nước ngoài. Nhiều ư kiến trong ngành cho rằng việc này giống h́nh thức tống tiền.
Với việc tạo kẽ hở trong chính sách để xảy ra việc này, DOC đă đặt các nhà xuất khẩu thuỷ sản cũng như các mặt hàng khác của Mỹ vào t́nh thế có thể bị các nước “trả đũa” bằng các h́nh thức tương tự.
Đây là hậu quả từ hai quyết định sai lầm của DOC trong vụ kiện tôm.
Thứ nhất là quy định kư quỹ 100%. Đây không phải do t́nh h́nh tài chính của các công ty xuất khẩu tôm mà đơn giản là do ngành tôm Mỹ muốn sớm nhận được tiền bồi thường theo Tu chính án Byrd và sợ rằng có thể sẽ không thu được toàn bộ tiền thuế CBPG.
Công ty tôm của các nước bị đơn đă kiện Mỹ lên Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) về quy định này, với lập luận rằng họ bị áp thuế “kép” - một lần là tiền thuế và một lần là tiền kư quỹ đúng bằng tiền thuế.
Thêm vào đó, DOC không có căn cứ ǵ để áp dụng quy định này chỉ với ngành tôm. Hoặc là áp dụng với tất cả các ngành, hoặc là không áp dụng với ngành nào.
Chủ tịch Hiệp hội Thực phẩm đông lạnh Thái Lan ước tính tổng số tiền kư quỹ mà Thái Lan phải nộp chiếm 10% tổng kim ngạch xuất khẩu của nước này sang Mỹ và đây là một trong những nguyên nhân khiến các công ty tôm chọn giải pháp trả tiền cho SSA để tránh ứ đọng vốn.
Quyết định sai lầm thứ hai của DOC là việc chọn ngẫu nhiên các công ty tham gia xem xét hành chính. Việc này xuất phát từ tiền lệ chọn 4-5 công ty có khối lượng xuất khẩu lớn nhất để xem xét hành chính.
SSA đă đưa cho DOC bản danh sách hàng trăm công ty xuất khẩu nhưng trong đó có nhiều công ty không hề tồn tại hoặc không phải là công ty xuất khẩu tôm. Ví dụ như công ty Siam Cement của Thái Lan.
Nguyên nhân là do DOC không có các tiêu chuẩn khách quan để xác định một công ty có phải là điển h́nh cho toàn ngành không. Nếu không chọn đúng công ty điển h́nh, DOC có thể đưa ra kết luận sai.
Nhằm tránh t́nh trạng bấp bênh gây ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh, nhiều công ty chọn giải pháp trả tiền cho SSA.
Đă đến lúc phải làm rơ sự việc.
Thứ nhất là SSA phải công khai số tiền mà họ nhận được và cách thức sử dụng số tiền này để hỗ trợ cho ngành tôm nội địa Mỹ.
Thứ hai là DOC phải đảm bảo rằng các công ty được chọn xem xét hành chính là các đại diện điển h́nh. Hoặc là DOC tiến hành lựa chọn lại dựa trên khối lượng xuất khẩu tôm và thị phần của của các công ty, hoặc là DOC phải xây dựng các tiêu chí lựa chọn rơ ràng hơn.
Nhiều công ty tôm ở Việt Nam, Thái Lan, Ấn Độ và Êcuađo cho rằng thuế CBPG sơ bộ là quá cao và có thể cung cấp bằng chứng để được giảm thuế. Tuy nhiên, DOC không cho họ có cơ hội đó. |