V́ thế, việc xây dựng một quy định, một tiêu chuẩn chung cho nghề nuôi cá tra, basa ở ĐBSCL và cả nước phát triển theo hướng bền vững là một yêu cầu cấp thiết.
Giữa tháng 4/2008, giá cá tra đă hồi phục, hiện đứng ở mức 15.000 - 15.300 đ/kg (loại thịt trắng). Song mục tiêu kim ngạch không c̣n là yếu tố hàng đầu khi người ta nhận ra rằng chỉ có đạt được quy chuẩn cho chuỗi ngành hàng thủy sản này mới mong bền vững.
Yêu cầu một tiêu chuẩn chung
Năm 2007 và năm nay, WWF (Quỹ quốc tế về Bảo tồn Thiên nhiên) khởi xướng Chương tŕnh đối thoại nuôi cá tra, basa (PAD) nhằm xây dựng các tiêu chuẩn nuôi hướng tới hạn chế những ảnh hưởng xấu về môi trường cũng như xă hội do phát triển nghề nuôi các loài thủy sản này. Đă có 17 tổ chức của Việt Nam và quốc tế cử thành viên tham gia Ban chỉ đạo điều hành đối thoại.
PAD nhận định: cá tra, basa là sản phẩm đang ngày càng phổ biến với người tiêu dùng. Để đảm bảo tính bền vững của nghề nuôi, an toàn của người tiêu dùng... rất cần phải duy tŕ chất lượng và sản lượng. Cần thiết phải có một bộ tiêu chuẩn với sự tham gia đóng góp của nhiều thành phần hơn, dựa trên cơ sở đồng thuận, cụ thể và minh bạch hơn. Chính v́ vậy, việc xây dựng các tiêu chuẩn cấp chứng nhận cho nuôi cá tra, basa bền vững về mặt môi trường và xă hội là yêu cầu vô cùng cần thiết.
Tuy nhiên, ông Lê Chí B́nh - Phó Chủ tịch Hiệp hội Nghề nuôi và Chế biến Thủy sản tỉnh An Giang (AFA), cho biết: “Thời gian qua, tại các vùng nuôi cá tra, ngành thủy sản tập huấn cho hàng ngàn hộ nuôi cá tra theo tiêu chuẩn SQF 1000. Tuy nhiên, số lượng đăng kư sản xuất theo tiêu chuẩn này rất ít. Mô h́nh sản xuất cá sạch buộc người nuôi phải cam kết đảm bảo chất lượng ở tất cả các khâu chăn nuôi nhưng được đảm bảo một mức giá cao khi tiêu thụ. Người nuôi cá đều làm chủ công nghệ nuôi cá sạch, bảo vệ môi trường, cải tiến hệ thống sản xuất..."
Ông B́nh cho biết thêm, hiện nay, chưa có một doanh nghiệp hay một tổ chức nào đảm bảo việc sản xuất theo tiêu chuẩn quy định sẽ được đảm bảo đầu ra, giá cả hợp lư... Trong khi đó, việc đăng kư được cấp giấy chứng nhận tốn nhiều tiền bạc, thời gian.
Và những vấn đề đặt ra
|
Việc xác định quy tŕnh, tiêu chuẩn sản xuất hàng hóa nông sản, trong đó có con cá tra, cá basa, là một việc làm cấp thiết.
Tuy nhiên, theo VASEP, tiêu chuẩn này phải hài ḥa với các tiêu chuẩn mà EuroGAP (thực hành nông nghiệp tốt theo tiêu chuẩn châu Âu), ACC (Hội đồng Chứng nhận Nuôi trồng thủy sản) đang được xây dựng cho cá tra, cá basa của Việt Nam...
Có như vậy mới có thể đảm bảo yêu cầu phát triển bền vững đối với con cá tra, basa cũng như hàng hóa nông sản của ĐBSCL và cả nước. |
Theo tiến sĩ Flavio Corsin, Cố vấn cao cấp về nuôi trồng thủy sản của WWF Greater Mekong - Chương tŕnh Việt Nam khẳng định: Sự bùng nổ về công nghiệp thủy sản nuôi cá tra, basa không những đă và đang đặt ra nhiều thách thức cho nghề nuôi mà c̣n đe dọa vấn đề sức khỏe tiêu dùng và vấn đề an toàn môi sinh.
Được biết, các trại nuôi cá ở ĐBSCL hiện tại xây dựng hầu như không tuân theo quy định về môi trường, xă hội và an toàn thực phẩm cho khu vực lân cận. Đây là bài toán khó giải khi người nuôi trồng khó có một nguồn vốn đủ mạnh để giải quyết vấn đề môi trường.
Bên cạnh đó, khi có sự xuất hiện của các trại nuôi cá khiến cho những sinh cảnh sống nhạy cảm có thể bị phá hủy và ḍng chảy của nước thường xuyên bị thay đổi. “Ở ĐBSCL có nghe nói tới quy hoạch nhưng hầu như việc thực hiện chưa sát sao” - ông Steven Schut - chuyên viên nghiên cứu về các vấn đề xă hội liên quan đến nông hộ nuôi cá tra quy mô nhỏ, nhận định.
Không quản lư tốt được vùng nuôi nên quá nhiều chất thải có thể gây ô nhiễm nước và tác động tiêu cực lên hệ động thực vật xung quanh nó. Không chỉ có vậy, nếu cá tra, basa thoát khỏi trại nuôi sẽ xung đột với cá tự nhiên và ảnh hưởng đến hệ sinh thái. Việc quản lư cách cho ăn ra sao? Thức ăn chế biến từ các loại cá, dầu cá và cá tạp gây cạn kiệt nguồn thức ăn cho các loài cá khác. Mặt khác, các trại nuôi dễ gây ra những vấn đề sức khỏe ảnh hưởng tới các nguồn cung cấp tự nhiên và nhân tạo...
Hơn cả, rất nhiều nhân công được tuyển dụng làm việc tại các trại nuôi và chế biến cá tra, basa, do vậy, cần đảm bảo sát sao quyền lợi và nghĩa vụ cho họ. Bên cạnh đó, rất dễ xảy ra mâu thuẫn giữa những người sử dụng chung nguồn tài nguyên nước. Tuy nhiên, quá tŕnh áp dụng bộ tiêu chuẩn do PAD xây dựng bắt đầu từ Việt Nam v́ đây là quốc gia sản xuất cá tra, basa lớn nhất thế giới và là nơi quy tụ các kiến thức chuyên môn về nuôi loài cá này.
Như vậy, người nuôi cá tra, basa ở ĐBSCL c̣n phải làm rất nhiều việc mới có thể phù hợp với những quy chuẩn ràng buộc của PAD, để sản phẩm được công nhận và phát triển bền vững nghề nuôi đang có nhiều thế mạnh này.
Huy B́nh - Kim Ngân |